สพฺพํ ปรวสํ ทุกฺขํ
สพฺพํ อิสฺสริยํ สุขํ
ประโยชน์ทั้งปวงที่อยู่ในอำนาจของผู้อื่น เป็นทุกข์ทั้งสิ้น
อิสรภาพจากการขึ้นอยู่กับสิ่งใด เป็นสุขทั้งสิ้น
ประโยชน์ทั้งปวงที่อยู่ในอำนาจของผู้อื่น นั้นเป็นทุกข์ คือ นำทุกข์มาให้ เพราะไม่อาจทำให้สำเร็จตามความปรารถนาของตนได้ อีกทั้งมีความไม่เที่ยงเป็นสภาวะ กล่าวคือ สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์
นิพพาน เป็นสิ่งที่สลัดออกจากสิ่งไม่เที่ยง จึงเรียกว่าเป็น อิสริยะ คือ มีอำนาจในการกำหนดหรือจัดการสิ่งต่าง ๆ ด้วยตนเอง ไม่ต้องขึ้นกับผู้อื่น มีอิสรภาพในการตัดสินใจ ปราศจากการควบคุมหรือบังคับจากภายนอก จึงนำมาซึ่งความสุข
ในที่นี้หมายถึง ความสุขทางใจที่ได้โดยไม่ขึ้นอยู่กับสิ่งอื่นในทุก ๆ สิ่ง
———-
เกร็ดเรื่องราว
นางวิสาขา อุบาสิกาผู้มีศรัทธา ได้สร้างปราสาทถวายพระพุทธเจ้าและภิกษุสงฆ์ด้วยทรัพย์จำนวนมาก วันหนึ่ง เมื่อประสบปัญหาเรื่องการเก็บส่วนเกินควร จากผู้เก็บส่วย และไม่สามารถเข้าเฝ้าพระราชาเพื่อขอความช่วยเหลือได้ นางจึงไปเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าแทน พร้อมเล่าว่าแม้จะพยายามขอความช่วยเหลือจากผู้มีอำนาจแต่ไม่ประสบผล แต่การเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้ากลับก่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดทางธรรม คือ ได้ทัสสนานุตริยะ อันเป็นความยอดเยี่ยมทางจิตใจ
.
พระพุทธเจ้าได้แสดงธรรมว่า การพึ่งพาผู้อื่นหรือสิ่งภายนอกเพื่อนำพาประโยชน์นั้น มักนำทุกข์มาให้เพราะอยู่เหนือการควบคุมของตน ต่างจากพระนิพพานซึ่งเป็นอิสรภาพที่แท้จริงจากสิ่งไม่เที่ยงและการขึ้นต่อผู้อื่น ผู้ที่มีจิตใจไม่ขึ้นต่อสิ่งภายนอกจึงถึงความสุขอันแท้จริง
.
ทั้งนี้ ความทุกข์ในชีวิตเกิดจากกิเลสและกามโยคะที่ทำให้ไม่สามารถละวางได้ง่าย แต่ผู้ที่ฝึกตนละพึ่งพิงสิ่งอื่นจะเข้าถึงความสุขและความเป็นอิสระอย่างแท้จริง
